Pazartesi, Mayıs 20, 2024

Dünyanın En Sıcak Katmanı Nedir: Manto Hakkında 6 Gerçek

-

Dünyanın en sıcak katmanı olan Manto, yerkabuğu ile erimiş demir çekirdek arasındaki kalın, sıcak ve katı kaya tabakasıdır. Gezegenin kütlesinin üçte ikisini oluşturan manto (yani dünyanın en ağır katmanıdır), yüz ölçümü olarak da Dünyanın büyük bir kısmını oluşturur. Manto yeryüzünün yaklaşık 30 kilometre aşağısından başlar ve yaklaşık 2.900 kilometrelik kalınlığa sahiptir ve “Dünyanın en sıcak katmanı hangisidir?” sorusunun cevabıdır.

1. Mantoda Bulunan Mineraller

Dünya, Güneş ve diğer gezegenlerle aynı element tarifine sahiptir (Dünya’nın yerçekiminden kaçan hidrojen ve helyumu göz ardı edersek). Mantonun, çekirdekteki demir ve granitin bileşimiyle kabaca eşleşen magnezyum, silikon, demir ve oksijen karışımı bir yapısı vardır.

Ancak, belirli bir derinlikten sonrasında tam olarak hangi mineral karışımının bulunduğu, kesin olarak çözülemeyen karmaşık bir sorudur. Volkanik patlamalarda ortaya çıkan mantolar, 300 kilometre ve ötesindeki derinliklerden örnekler almamıza yardımcı oluyor. Bunlar mantonun en üst kısmından gelen örnekler olduğu için, en derinliklerinin nasıl olduğunu henüz kesin olarak bilemiyoruz. Ayrıca, manto hareketlerinden oluşan en heyecan verici şeyin de elmaslar olduğunu belirtmeliyiz.

2. Manto Aktivitesi

Mantonun üst kısmı, üzerinde meydana gelen plaka hareketleri ile yavaş yavaş ve devamlı olarak karışır. Bu, iki tür faaliyetten kaynaklanır. Birincisi, altından kayan yitim plakalarının aşağı doğru hareketleri; ikincisi ise, iki tektonik plaka birbirinden ayrıldığında yaptığı yukarı doğru çıkma hareketi.

Dünyanın volkanizma kalıpları, gezegenin sıcak noktalar olarak adlandırılan birkaç alanı dışında, levha tektoniğinin hareketini yansıtıyor. Sıcak noktalar, mantonun çok daha derinlerinde, muhtemelen en altından, malzemenin yükselip alçalmasına dair yapılan araştırmalara bir ipucu olabilir.

3. Mantoyu Deprem Dalgaları ile Keşfetmek

Mantoyu keşfetmek için en güçlü tekniğimiz, dünyadaki depremlerden kaynaklanan sismik dalgaları izlemektir. İki sismik dalga türü olan P dalgaları (ses dalgalarına benzer) ve S dalgaları (sarsılmış halattaki dalgalar gibi), içinden geçtikleri kayaların fiziksel özelliklerine tepki verir. Bu dalgalar bazı yüzeyler tarafından yansıtılır ve bazı yüzeyler tarafından da kırılır. Bu etkiler dünyanın içini haritalamak için kullanılır.

4. Laboratuvarda Manto Modelleri Yapmak

Mineraller ve kayalar yüksek basınç altında değişir. Örneğin, ortak manto minerali olivin, 410 kilometreye yakın derinliklerde ve yine 660 kilometrede farklı kristal formlarına dönüşür.

Minerallerin manto koşulları altında davranışını iki yöntemle inceliyoruz: mineral fiziğinin denklemlerine dayalı bilgisayar modelleri ve laboratuvar deneyleri. Bu nedenle, modern manto çalışmaları sismologlar, bilgisayar programcıları ve elmas örs hücresi gibi yüksek basınçlı laboratuvar ekipmanlarıyla mantonun herhangi bir yerinde koşulları yeniden üretebilen laboratuvar araştırmacıları tarafından yürütülmektedir.

5. Mantonun Katmanları ve İç Sınırlarının Özellikleri

Bir asırlık araştırmalar, manto hakkındaki birçok soruyu cevaplandırmaya yardımcı oldu. Mantonun bilinen üç ana katmanı vardır. Üst manto, kabuğun (Moho) tabanından 660 kilometre derinliğe kadar uzanır. Geçiş bölgesi 410 ila 660 kilometre arasında yer alır ve bu bölgede minerallerde büyük fiziksel değişiklikler meydana gelir.

Alt manto 660 kilometreden yaklaşık 2.700 kilometreye kadar uzanır. Bu noktada, sismik dalgalar o kadar güçlü bir şekilde etkilenir ki çoğu araştırmacı, alttaki kayaların sadece kristalografisinde değil, kimyasal olarak da farklı olduğuna inanır. Mantonun altındaki, yaklaşık 200 kilometre kalınlığındaki bu tartışmalı katman, “D-double-prime” adlı garip bir ada sahiptir.

6. Dünyanın En Sıcak Katmanı Olan Manto Neden Özeldir

Manto, Dünya’nın büyük bir kısmını oluşturduğu için, hikayesi jeoloji için temel olarak alınır. Dünya’nın oluşumu sırasında manto, demir çekirdeğin tepesinde bir sıvı magma okyanusu olarak başladı. Katılaştıkça, ana minerallere uymayan elementler kabuğun tepesinde atık olarak toplandı. Bundan sonra, manto, son dört milyar yıldır sahip olduğu yavaş dolaşıma başladı. Mantonun üst kısmı, yüzey plakalarının tektonik hareketleriyle karıştırıldığı ve hidratlandığı için soğumuştur.

Aynı zamanda, Dünya’nın kardeş gezegenleri Merkür, Venüs ve Mars’ın yapısı hakkında da çok şey öğrendik. Onlara kıyasla, Dünya’nın yüzeyini ayıran bileşen olan su sayesinde çok özel olan aktif, yağlanmış bir mantosu vardır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Related Stories

Bilim İnsanlarının Ortak Özellikleri Nelerdir?

Bilim insanlarının ortak özellikleri nelerdir? Sorusunun cevabını kısaca, maddeler halinde “bilimin dokuz temel özelliğini” açıklayarak vermeye çalışacağız. Tarih boyunca yaşamış ve günümüz dünyasının oluşmasına,...

Bakterilerde Konjugasyon: Genel Bir Bakış

Konjugasyon Nedir? Bakterilerde konjugasyon kısaca, bir bakteri hücresinin genetik materyali başka bir bakteri hücresine aktarmasının bir yolu demektir. Bakteriyel konjugasyon yoluyla aktarılan genetik materyal, bakteri hücresinin kromozomlarında zaten mevcut olandan farklı genetik bilgi taşıyan...

Nikola Tesla ve Tesla Bobini

Nikola Tesla, elektrik ve manyetizma alanında büyük bir bilim insanıdır. Bu blog yazısında Tesla Bobini'nin ne olduğunu ve nasıl çalıştığını inceliyoruz. Tesla Bobini, elektrik...

Kimyanın Babası Kimdir? Birden Çok Cevabı Var!

Kimyanın babası kimdir? İşte bu soruya verilebilecek cevaplar farklılık gösterir. Kime sorduğunuza bağlı olarak bu kişilerin her birinin bu ünvanın sahibi olarak kabul edilebileceğinin nedenlerine bir...

Fiziğin Babası Kimdir? Birden Çok Cevabı Var!

Fiziğin babası olarak anılan İngiliz fizikçi Sir Isaac Newton, modern bilimin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Fizik, matematik ve astronomi alanlarında yaptığı keşifler ve geliştirdiği...